Cuprins

Spis treści

1. Skąd wziął się VSME i dlaczego MŚP dostają zapytania ESG

2. Czym jest VSME i jaki ma status (Rekomendacja UE 2025/1710)

3. Jak zbudowany jest raport VSME: moduł Basic i Comprehensive

4. Checklista ujawnień VSME: B1-B11 i C1-C9 (plus źródła danych)

5. Jak przygotować raport VSME krok po kroku

6. Jak używać VSME w relacjach z klientami, bankami i w łańcuchu dostaw

7. Najczęstsze błędy i dobre praktyki

8. Materiały do pobrania i oficjalne źródła

9. Skąd wziął się VSME i dlaczego MŚP dostają zapytania ESG

Jeśli współpracujesz z dużymi firmami, prędzej czy później dostaniesz ankietę ESG. To efekt tzw. trickle-down: organizacje objęte obowiązkowym raportowaniem (m.in. CSRD) zbierają dane także od dostawców i podwykonawców. Problem w tym, że przez lata każdy pytał o to samo, tylko w innym pliku i w innym układzie.

Komisja Europejska przyjęła więc Rekomendację (UE) 2025/1710, w której proponuje wspólny standard dla nienotowanych MŚP i mikrofirm oraz zachęca duże firmy i instytucje finansowe, żeby ograniczały swoje prośby o dane do zakresu VSME.

Komunikat KE o przyjęciu rekomendacji:strona Komisji Europejskiej (DG FISMA)

Jeśli interesuje Cię, jak podobny problem rozwiązuje rynek ratingów dostawców, zobacz też wpis Envirly: Rating EcoVadis: jak przygotować firmę do oceny ESG

‍

Czym jest VSME i jaki ma status (Rekomendacja UE 2025/1710)

VSME (Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs) to dobrowolny standard raportowania zrównoważonego rozwoju dla nienotowanych mikro, małych i średnich firm. Standard został opracowany przez EFRAG i przyjęty przez Komisję Europejską w formie rekomendacji.

Tekst rekomendacji w Dzienniku Urzędowym UE (EUR-Lex, wersja PL): OJ L 2025/1710

Plik PDF rekomendacji KE (EN): 250730-recommendation-vsme_en.pdf

To ważne rozróżnienie: rekomendacja nie jest obowiązkiem prawnym, ale tworzy rynkowy punkt odniesienia. W praktyce wiele firm będzie oczekiwać danych „w standardzie VSME”, bo to najprostszy sposób, żeby porównać dostawców i ograniczyć chaos ankietowy.

‍

Jak zbudowany jest raport VSME: moduł Basic i Comprehensive

VSME jest modułowe. Możesz raportować zakres podstawowy (Basic) albo rozszerzony (Comprehensive). Comprehensive zawsze bazuje na Basic, więc jeśli planujesz iść dalej, zaczynasz od podstaw.

W skrócie:

Opcja A: raport VSME w wariancie Basic (B1-B11).
Opcja B: raport VSME w wariancie Basic + Comprehensive (B1-B11 + C1-C9).
Zasada „if applicable”: niektóre ujawnienia raportujesz tylko wtedy, gdy dotyczą Twojej działalności (a nie dlatego, że akurat nie masz danych).
Dla mikrofirm Basic jest opisany jako „target approach” - mikroprzedsiębiorstwa nie muszą stosować Basic w całości i mogą używać wybranych części.

Standard (Annex I) w PDF (EN): 250730-recommendation-vsme-annex-1_en.pdf

Praktyczne wyjaśnienia i przykłady (Annex II) w PDF (EN): 250730-recommendation-vsme-annex-2_en.pdf

Checklista ujawnień VSME: B1-B11 i C1-C9 (plus źródła danych)

Poniżej znajdziesz praktyczną checklistę, która pomaga wystartować z VSME. To nie zastępuje Annex I, ale porządkuje, skąd zwykle biorą się dane i kto jest ich właścicielem w firmie.

‍

Moduł Basic (B1-B11): minimum, które najczęściej wystarcza w relacjach B2B

Ujawnienie	Co obejmuje	Typowe źródła danych	Właściciel w firmie
B1	Podstawa przygotowania raportu, informacje o firmie, okres raportowy	dane rejestrowe, NACE, struktura, okres sprawozdawczy	Finanse / Zarząd
B2	Praktyki, polityki i planowane inicjatywy (E, S, G)	polityki, procedury, cele, plany działań	Zarząd / ESG / HR / Operacje
B3	Energia i emisje GHG (zwykle Scope 1 i 2)	faktury energii, paliwa, flota, liczniki, faktory emisyjności	Operacje / Finanse / ESG
B4	Zanieczyszczenia (powietrze, woda, gleba) - jeśli dotyczy	pozwolenia, pomiary, raporty środowiskowe	EHS / Operacje
B5	Bioróżnorodność - jeśli dotyczy	lokalizacje, obszary wrażliwe, decyzje środowiskowe	EHS / Operacje
B6	Woda - jeśli dotyczy	faktury, odczyty, monitoring procesów	Operacje
B7	Zasoby i odpady (cyrkularność) - jeśli dotyczy	ewidencja odpadów, karty przekazania, umowy	Operacje
B8	Zatrudnienie: podstawowe dane o pracownikach	system kadrowy, ewidencja etatów, umowy	HR
B9	BHP: zdrowie i bezpieczeństwo pracy	rejestry wypadków, działania prewencyjne, szkolenia BHP	BHP / HR
B10	Wynagrodzenia, układy, szkolenia i rozwój	polityki HR, dane szkoleniowe, informacje o dialogu społecznym	HR
B11	Wyroki i grzywny za korupcję i łapownictwo (jeśli wystąpiły)	compliance, prawny, rejestr spraw	Compliance / Prawny

‍

‍

W praktyce B3 (energia i emisje) najczęściej wymaga uporządkowania danych. Jeśli potrzebujesz szybko policzyć ślad węglowy organizacji, pomocny bywa kalkulator Envirly:

Kalkulator śladu węglowego Envirly

Moduł Comprehensive (C1-C9): kiedy bank lub klient oczekuje „więcej”

Comprehensive to rozszerzenie, które częściej pojawia się w relacjach z instytucjami finansowymi i najbardziej wymagającymi klientami. Najczęściej wchodzi się w ten moduł, gdy pojawiają się pytania o strategię, cele redukcji emisji, ryzyka klimatyczne albo procesy praw człowieka.

C1 - Strategia, model biznesowy i inicjatywy zrównoważonego rozwoju
C2 - Rozszerzony opis praktyk, polityk i inicjatyw (przejście do bardziej zrównoważonej gospodarki)
C3 - Cele redukcji emisji GHG i plan transformacji klimatycznej (jeśli firma je przyjmuje)
C4 - Ryzyka klimatyczne (jeśli dotyczy)
C5 - Dodatkowe charakterystyki pracowników
C6 - Polityki i procesy w obszarze praw człowieka
C7 - Poważne negatywne incydenty dot. praw człowieka (jeśli wystąpiły)
C8 - Przychody z wybranych sektorów i odniesienia do benchmarków
C9 - Udział kobiet i mężczyzn w organach zarządzających (gender diversity ratio)

Do trudniejszych ujawnień (C2, C3, C7) EFRAG opublikował wspierające przewodniki.

Aktualności EFRAG z linkami do przewodników: Three New EFRAG Guides (C2, C3, C7)

Przykład: przewodnik EFRAG do C3 (cele redukcji emisji i plan transformacji): VSME Supporting Guide C3

Jak przygotować raport VSME krok po kroku

1. Wybierz wariant (Basic vs Basic + Comprehensive)

Zacznij od tego, kto prosi o dane. Jeśli celem jest szybka odpowiedź dla klienta w łańcuchu dostaw, zwykle wystarcza Basic. Jeśli bank pyta o strategię, cele redukcji emisji i ryzyka, rozważ Comprehensive.

2. Zrób mapę danych (kto, skąd, jak często)

VSME dotyka kilku działów naraz: finanse (dane bazowe i faktury), operacje (energia, woda, odpady), HR/BHP, compliance. Warto od razu ustalić właścicieli danych i format zbierania.

3. Uporządkuj B3 (energia i emisje) jako priorytet

To najbardziej „transakcyjny” element raportu: najczęściej o niego pytają klienci i banki. Zadbaj o spójny okres raportowy i opis metody liczenia.

4. Zbuduj pakiet dowodowy

Raport ma działać w relacjach biznesowych. Przygotuj zestaw plików i odnośników potwierdzających kluczowe liczby i polityki (np. procedury BHP, ewidencje odpadów, polityka antykorupcyjna).

5. Napisz raport i sprawdź zasadę „if applicable”

Jeśli coś oznaczasz jako „nie dotyczy”, to dlatego, że realnie nie dotyczy profilu działalności. W razie wątpliwości sprawdź Annex II - zawiera praktyczne wskazówki bez dokładania nowych wymagań.

6. Opublikuj i aktualizuj cyklicznie

Największa wartość VSME pojawia się, gdy raport da się odświeżać co roku bez budowania procesu od zera.

‍

Jeśli firma raportuje już (lub przygotowuje się do) ESRS/CSRD, pomocne będą też materiały Envirly:

‍Raportowanie ESG w Envirly (ESRS/CSRD),

‍CSRD - co przyniesie dyrektywa

‍ESRS - nowy standard raportowania

‍

Jak używać VSME w relacjach z klientami, bankami i w łańcuchu dostaw

VSME ma przede wszystkim „zamykać temat” ankiet ESG: zamiast odpowiadać każdemu kontrahentowi w innym pliku, dostarczasz jeden raport i (jeśli trzeba) mapujesz pytania na konkretne ujawnienia (B lub C).

1) Standardowa odpowiedź na ankietę ESG

Dobrą praktyką jest dołączenie krótkiej noty w mailu i tabeli mapującej pytania kontrahenta do ujawnień VSME (np. „emisje - B3”, „BHP - B9”, „antykorupcja - B11”).

2) Argument do „odchudzania” zapytań

W samej rekomendacji KE znajdziesz zapis, że instytucje finansowe i inni użytkownicy danych powinni, gdy potrzebują informacji ESG od MŚP, ograniczać prośby do zakresu VSME „tak dalece, jak to możliwe”. To warto wprost przywoływać w rozmowie z klientem.

Rekomendacja KE (PDF, EN): 250730-recommendation-vsme_en.pdf

Q&A Komisji (strona + PDF): Q&A (strona) | Q&A (PDF)

3) VSME jako baza pod inne wymagania (np. EcoVadis)

Wiele procesów oceny dostawców korzysta z podobnych danych i dokumentów. Jeśli raz uporządkujesz polityki, wskaźniki i dowody pod VSME, łatwiej przechodzisz przez kolejne zapytania (w tym ratingi).

Zobacz też: Rating EcoVadis w praktyce

‍

Najczęstsze błędy i dobre praktyki

Mylenie „nie dotyczy” z „nie mamy danych”

Zasada „if applicable” działa wtedy, gdy firma oceni, czy temat dotyczy profilu działalności. Brak danych to sygnał do uzupełnienia procesu, a nie do skreślenia ujawnienia.

Niespójne okresy i jednostki

Najprostszy sposób na utratę wiarygodności: energia z jednego roku, zatrudnienie z innego, a do tego brak opisu metody.

Polityki na papierze bez wdrożenia

B2/C2 to nie konkurs na dokumenty. Jeśli deklarujesz praktykę, dobrze mieć ślad działań: odpowiedzialność, szkolenia, procedury, monitoring.

Wchodzenie w Comprehensive bez stabilnego Basic

Comprehensive ma sens dopiero wtedy, gdy Basic jest uporządkowany i powtarzalny.

Materiały do pobrania i oficjalne źródła

Jeśli chcesz wdrażać VSME bez zgadywania, trzy rzeczy są kluczowe: (1) Annex I (sam standard), (2) Annex II (praktyczne wyjaśnienia), (3) Q&A Komisji, które wyjaśnia m.in. relację VSME do pakietu Omnibus i podejścia „value chain cap”.

Dodatkowo EFRAG rozwija „ekosystem” narzędzi, w tym cyfrowy szablon (Excel) i taksonomię XBRL: VSME Digital Template and XBRL Taxonomy (EFRAG)

Raport o akceptacji rynkowej VSME (EFRAG, PDF): VSME Market Acceptance Survey Report

‍

Jak Envirly może pomóc

Jeśli chcesz, żeby VSME było procesem (a nie jednorazową akcją), najważniejsze jest uporządkowanie źródeł danych, odpowiedzialności i cyklicznej aktualizacji. W Envirly łączymy doradztwo z narzędziami do zbierania danych ESG i liczenia emisji.

Zobacz: Raportowanie ESG (ESRS/CSRD) w Envirly | Współpraca z ekspertami Envirly | Kalkulator śladu węglowego | Baza wiedzy Envirly

‍

Źródła i materiały (oficjalne)

EUR-Lex (PL) - Rekomendacja (UE) 2025/1710 w OJ: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=OJ%3AL_202501710

Komisja Europejska - Rekomendacja (PDF): https://ec.europa.eu/finance/docs/law/250730-recommendation-vsme_en.pdf

Komisja Europejska - Annex I (VSME Standard) (PDF): https://ec.europa.eu/finance/docs/law/250730-recommendation-vsme-annex-1_en.pdf

Komisja Europejska - Annex II (Guidance) (PDF):https://ec.europa.eu/finance/docs/law/250730-recommendation-vsme-annex-2_en.pdf

Komisja Europejska (DG FISMA) - komunikat o przyjęciu VSME: https://finance.ec.europa.eu/publications/commission-presents-voluntary-sustainability-reporting-standard-ease-burden-smes_en

Komisja Europejska - Q&A (strona): https://finance.ec.europa.eu/publications/questions-and-answers-recommendation-voluntary-sustainability-reporting-standard-small-and-medium_en

Komisja Europejska - Q&A (PDF): https://finance.ec.europa.eu/document/download/99e7ff59-ff8a-445b-8f48-eb7648941712_en?filename=250730-recommendation-vsme-questions-answers_en.pdf

EFRAG - Supporting Guides (C2, C3, C7): https://www.efrag.org/en/news-and-calendar/news/three-new-efrag-guides-now-available-to-support-smes-in-sustainability-reporting

EFRAG - VSME Digital Template i XBRL: https://www.efrag.org/en/vsme-digital-template-and-xbrl-taxonomy